Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Chuyển dịch từ “Ít hại” sang “Có lợi” - Thiết kế tái tạo như một nền tảng mới cho tương lai
Chúng ta đang chuyển từ việc "làm tổn thương ít hơn" sang "làm tốt hơn": từ "Less bad" đến "More good".
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt, tài nguyên thiên nhiên suy giảm nhanh chóng và các tiêu chuẩn ESG trở thành thước đo quan trọng của đầu tư toàn cầu, ngành thiết kế - kiến trúc đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Theo Phương Đặng - Senior Design Manager tại Kingsmen, giai đoạn 5-10 năm tới sẽ không còn là câu chuyện của những “xu hướng bền vững” mang tính bổ trợ, mà là sự chuyển dịch căn bản về tư duy hành nghề: từ thiết kế nhằm “giảm thiểu tác hại” sang Thiết kế tái tạo (Regenerative Design) - nơi không gian chủ động tạo ra tác động tích cực cho con người, môi trường và xã hội.
Thiết kế tái tạo và sự thay đổi căn bản trong tư duy hành nghề
Trong nhiều năm qua, các khái niệm như Sustainable Design hay Biophilic Design đã trở thành thuật ngữ quen thuộc trong ngành kiến trúc và nội thất. Tuy nhiên, theo Phương Đặng, phần lớn các cách tiếp cận này vẫn dừng ở mức “ít gây hại hơn” thay vì đặt câu hỏi: liệu công trình có thể đóng góp ngược trở lại cho môi trường và cộng đồng hay không.
Thiết kế tái tạo xuất hiện như một bước tiến tiếp theo, không phủ định bền vững mà mở rộng khái niệm này theo hướng tích cực hơn. Thay vì chỉ tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng hay giảm phát thải, thiết kế tái tạo hướng đến việc tạo ra những không gian có khả năng phục hồi hệ sinh thái, cải thiện chất lượng sống và gia tăng giá trị xã hội theo thời gian.
Sự chuyển dịch này phản ánh một thay đổi sâu sắc trong nhận thức của con người. Khi đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh, công nghệ và AI ngày càng chi phối đời sống, con người lại càng có xu hướng tìm về các giá trị nguyên bản: bản sắc văn hóa, thiên nhiên và sự cân bằng tinh thần. Thiết kế, vì thế, không còn là công cụ phô diễn hình thức, mà trở thành phương tiện giúp con người “sống tốt hơn” trong một thế giới đầy biến động.
Con người, bản sắc và sự thấu cảm trở lại vị trí trung tâm
Một trong những trụ cột quan trọng của thiết kế tái tạo, theo Phương Đặng, là Human-Centric & Cultural Identity. Trong một thế giới bị bao phủ bởi các sản phẩm công nghiệp hàng loạt và hình ảnh do AI tạo ra, nhu cầu về không gian mang dấu ấn cá nhân và bản sắc địa phương trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Thiết kế trong giai đoạn tới sẽ không còn xoay quanh việc “bắt kịp xu hướng”, mà tập trung vào việc thấu hiểu con người ở mức độ sâu hơn: từ nhịp sinh học, trạng thái tâm lý đến thói quen sinh hoạt và bối cảnh văn hóa. Không gian sống cần được cá nhân hóa để hỗ trợ sức khỏe tinh thần, giảm căng thẳng và tạo cảm giác an toàn, an yên cho người sử dụng.
Ở khía cạnh này, Biophilic Design không chỉ dừng ở việc đưa cây xanh vào không gian, mà trở thành một hệ thống giải pháp tổng thể: ánh sáng tự nhiên được tính toán kỹ lưỡng, thông gió tự nhiên được ưu tiên, âm thanh và vật liệu được lựa chọn nhằm tạo ra cảm giác dễ chịu cho các giác quan. Không gian không còn “trưng bày” thiên nhiên, mà cho phép con người thực sự sống cùng thiên nhiên.
Song song đó là sự quay trở lại của các giá trị văn hóa và thủ công. Việc lồng ghép thủ công mỹ nghệ, triết lý Á Đông hay tinh thần Nho giáo vào không gian hiện đại giúp công trình có chiều sâu và khả năng tồn tại lâu dài. Theo Phương Đặng, chính những yếu tố này giúp công trình tránh bị lỗi thời trước các trào lưu ngắn hạn và tạo ra mối liên kết bền chặt giữa con người với không gian sống.
Vật liệu “sống” và sự thay đổi trong cách tiếp cận tài nguyên
Một điểm nhấn quan trọng khác của thiết kế tái tạo là sự bùng nổ của các vật liệu “sống”. Trong bối cảnh tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt, việc tiếp tục phụ thuộc vào bê tông cốt thép và các vật liệu tiêu tốn năng lượng đang trở nên không bền vững.
Theo Phương Đặng, trong 5-10 năm tới, ngành kiến trúc và nội thất sẽ chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ sang các vật liệu có khả năng tái sinh và thân thiện với môi trường. Gạch sợi nấm (mycelium), gỗ khối (mass timber) hay các vật liệu tự hủy sinh học không chỉ giúp giảm phát thải, mà còn mở ra những khả năng mới trong thiết kế.
Nội thất, trong cách tiếp cận này, không chỉ đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ mà còn tham gia vào việc điều hòa vi khí hậu: kiểm soát độ ẩm, lọc không khí và giảm tác động nhiệt. Quan trọng hơn, các vật liệu này được thiết kế để quay trở lại tự nhiên sau vòng đời sử dụng, không để lại gánh nặng môi trường cho các thế hệ sau.
Sự cạn kiệt tài nguyên và logic mới của đô thị tái tạo
Thiết kế tái tạo không thể tách rời khỏi bối cảnh tài nguyên toàn cầu đang suy giảm. Mô hình kinh tế tuyến tính “khai thác - sản xuất - vứt bỏ” đã bộc lộ những giới hạn rõ rệt, khi cát xây dựng, kim loại và nước sạch ngày càng khan hiếm.
Trước thực tế này, tư duy tái tạo hướng đến việc biến các công trình và đô thị thành những hệ sinh thái khép kín, nơi vật liệu được tái sử dụng, tái sinh và kéo dài vòng đời. Các tòa nhà không còn là “điểm tiêu thụ”, mà trở thành một phần của chu trình tài nguyên.
Chính từ đây hình thành một chuyển dịch mang tính nền tảng của ngành: Chuyển dịch từ “Ít hại” sang “Có lợi”. Thay vì chỉ cố gắng giảm tác động tiêu cực, thiết kế tái tạo chủ động tạo ra giá trị tích cực cho môi trường sống, cộng đồng và nền kinh tế địa phương.
Các dự án tiêu biểu của:
Phương Đặng
Áp lực pháp lý, đầu tư và vai trò chiến lược của thiết kế
Bên cạnh các yếu tố môi trường và xã hội, thiết kế tái tạo còn chịu tác động mạnh mẽ từ sự thay đổi của khung pháp lý và dòng vốn đầu tư. Thuế carbon đang dần trở thành hiện thực tại nhiều quốc gia, khiến các công trình phát thải cao phải đối mặt với chi phí lớn.
Đồng thời, các nhà đầu tư toàn cầu ngày càng ưu tiên những dự án đáp ứng tiêu chuẩn ESG. Trong bối cảnh này, thiết kế tái tạo không chỉ là lựa chọn mang tính đạo đức, mà còn là một chiến lược kinh doanh thông minh. Những công trình có khả năng tạo ra giá trị dài hạn, giảm rủi ro môi trường và xã hội sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc thu hút vốn đầu tư.
Theo Phương Đặng, đây là thời điểm vai trò của nhà thiết kế cần được tái định nghĩa. Người làm nghề không chỉ tạo ra không gian đẹp, mà cần tham gia vào việc định hình chiến lược phát triển bền vững cho doanh nghiệp và đô thị.
Phương Đặng hiện đảm nhiệm vị trí Senior Design Manager, với hơn mười năm kinh nghiệm trong ngành thiết kế. Gia nhập Kingsmen từ năm 2010, đã tham gia nhiều dự án tại khu vực Đông Nam Á, tích lũy kinh nghiệm trong việc kết hợp tiêu chuẩn thiết kế toàn cầu với các yêu cầu địa phương. Chuyên môn trải rộng trên nhiều lĩnh vực như y tế, F&B, bán lẻ và không gian văn phòng, nơi thiết kế được tiếp cận như một giải pháp dài hạn cho con người và môi trường.
Công ty:
Kingsmen
Website:
Xem tiếp các dự án tiêu biểu của:
Phương Đặng