Giữa áp lực phát triển đô thị, tăng trưởng dân số và yêu cầu về môi trường ngày càng cao, ngành kiến trúc – xây dựng tại Việt Nam đang đứng trước một thử thách lớn: làm sao để xây công trình không chỉ đẹp mà còn xanh, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với khí hậu. Trong hành trình đó, một vật liệu tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại có tầm ảnh hưởng lớn đã và đang ngày càng đóng vai trò quyết định: kính tiết kiệm năng lượng.
Hành trình chuyển dịch từ vật liệu truyền thống tới vật liệu xanh
Trước đây, kính trong kiến trúc Việt Nam chủ yếu được sử dụng như một lớp vỏ để lấy sáng hoặc mở ra tầm nhìn — mặt dựng bằng kính lớn thường là biểu tượng của hiện đại hóa. Nhưng cùng với đó, hệ quả là sự giữ nhiệt, nắng gắt xuyên vào nội thất, chi phí vận hành điều hòa tăng cao và môi trường bên trong nhanh chóng bị ảnh hưởng. Chính thực tế này đã thúc đẩy việc tìm kiếm vật liệu thay thế: vật liệu vừa có khả năng lấy sáng hiệu quả, vừa kiểm soát được nhiệt, tia UV và điện năng tiêu thụ.
Vai trò của kính tiết kiệm năng lượng trong công trình xanh
• Giảm truyền nhiệt: Kính có lớp phủ đặc biệt hoặc cấu trúc hai lớp giúp hạn chế việc nhiệt độ bên ngoài xâm nhập vào bên trong, hoặc ngăn mất nhiệt ra ngoài trong điều kiện lạnh hơn.
• Kiểm soát ánh sáng – tia UV: Việc truyền sáng tự nhiên vẫn được giữ nhưng các tia có hại như tia UV, tia hồng ngoại gây bức xạ nhiệt được cắt giảm. Điều này giúp không gian nội thất dễ chịu hơn, ít chói, ít phải phụ thuộc điều hoà.
• Tối ưu hoá chi phí vận hành: Khi kính giúp giảm lượng nhiệt không mong muốn vào nhà, hệ thống điều hòa, hệ thống ánh sáng nhân tạo có thể vận hành nhẹ nhàng hơn — từ đó tiết kiệm điện, giảm chi phí và giảm phát thải từ hoạt động công trình.
Thách thức đối với thị trường Việt Nam
• Khí hậu nhiệt đới ẩm: Việt Nam có nắng nhiều, nhiệt độ cao và độ ẩm lớn. Lựa chọn kính phù hợp để vừa lấy sáng tốt vừa không gây tăng nhiệt độ nội thất đòi hỏi tính toán kỹ lưỡng.
• Nhận thức và chi phí đầu tư ban đầu: Nhiều chủ đầu tư, nhà ở vẫn chọn vật liệu kính thông thường vì chi phí thấp hơn. Việc thay đổi sang kính tiết kiệm năng lượng đôi khi bị chần chừ vì chưa nhìn thấy ngay lợi ích tài chính trong ngắn hạn.
• Chuỗi cung ứng và công nghệ trong nước: Để đáp ứng tiêu chuẩn kính tiết kiệm năng lượng, cần công nghệ sản xuất hiện đại, kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Thị trường Việt Nam đang phát triển, nhưng chưa phải lúc nào cũng đạt chuẩn quốc tế.
Cơ hội và xu hướng phát triển
• Các công trình mới – văn phòng, khách sạn, nhà cao tầng – đặt yêu cầu cao hơn về tiết kiệm năng lượng, khả năng lấy sáng và vật liệu thân thiện.
• Sự phát triển của tiêu chuẩn công trình xanh trong nước và quốc tế khiến chủ đầu tư quan tâm hơn đến vật liệu có chỉ số hiệu suất cao.
• Khi kính tiết kiệm năng lượng được sản xuất trong nước với chất lượng tốt, chi phí sẽ giảm, tạo điều kiện để ứng dụng rộng rãi hơn ở nhà ở, khu dân cư.
• Kiến trúc sư và nhà đầu tư bắt đầu nhìn nhận rằng sử dụng vật liệu xanh không chỉ vì môi trường mà còn vì kinh tế vận hành — chi phí duy trì công trình thấp hơn lâu dài.
Yêu cầu thiết kế – ứng dụng thực tiễn
• Tính toán hướng nắng và tầm nhìn: Mặt đứng hướng Tây hoặc Đông thường nhận nhiều nắng chiếu trực tiếp, nên kính kết hợp với hệ lam, hiên che hoặc rèm che nắng sẽ hiệu quả hơn.
• Hệ cửa & mặt đứng đồng bộ: Kính nên được kết hợp với khung nhôm mảnh, khoảng hở lấy gió, thông gió tự nhiên – tạo nên không gian mở nhưng vẫn kiểm soát nhiệt.
• Điều hoà ánh sáng tự nhiên và nhân tạo: Thiết kế sao cho ánh sáng tự nhiên đủ nhưng không gây chói, kết hợp với đèn nhân tạo để khi ánh sáng ngoài trời yếu vẫn có môi trường thoải mái.
• Thực hiện kiểm toán năng lượng: Xem xét giá trị U value, SHGC (hệ số truyền năng lượng mặt trời) của kính chọn, phù hợp với khí hậu vùng Việt Nam.
• Kết hợp với chiến lược vận hành: Khi kính tốt nhưng hệ điều hòa, hệ thống chiếu sáng vẫn hoạt động như cũ thì lợi ích sẽ bị giảm.
Tầm nhìn kiến trúc tương lai
Một khi kính tiết kiệm năng lượng được ứng dụng rộng hơn, chúng ta sẽ chứng kiến sự thay đổi rõ nét trong kiến trúc đương đại: mặt đứng kính lớn không còn chỉ là biểu tượng hình thức mà mang giá trị bền vững. Công trình sẽ không chỉ đẹp để nhìn mà còn hiệu quả để sống — sử dụng ít năng lượng hơn, tạo môi trường trong lành hơn, và chi phí vận hành thấp hơn.
Kiến trúc sư sẽ ngày càng xem kính như một “vật liệu thông minh” – một phần chủ động của thiết kế, không chỉ bị động đặt vào mặt tiền. Họ sẽ khai thác khả năng cấu trúc, phản xạ ánh sáng, biến đổi theo thời gian ngày – đêm, mùa – vụ.
Kết luận
Kính tiết kiệm năng lượng đang trở thành thành tố then chốt trong hành trình kiến tạo công trình xanh tại Việt Nam. Từ một vật liệu trang trí lấy sáng đơn thuần, kính nay đã chuyển sang vai trò kỹ thuật và môi trường: giảm tiêu thụ năng lượng, nâng cao chất lượng sống và phát triển bền vững. Khi chủ đầu tư, kiến trúc sư và nhà sản xuất cùng nhìn về tương lai với tư duy xanh hơn, thông minh hơn và nhân văn hơn, kiến trúc Việt Nam sẽ tiến tới một thời kỳ mới.