Điểm chạm của Thiết kế, Sáng tạo & Kiến tạo Không gian
Kengo Kuma là kiến trúc sư kiêm nhà thiết kế nội thất hàng đầu Nhật Bản, nổi tiếng với triết lý “xóa nhòa kiến trúc”. Ông ưa chuộng vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, đá, tạo nên không gian nhẹ nhàng, hòa vào cảnh quan và đậm tinh thần Á Đông đương đại.
Khách sạn Ginzan Onsen Fujiya ở Yamagata, Nhật Bản, do kiến trúc sư Kengo Kuma thiết kế, nổi bật với sảnh chính được bao quanh bởi những tấm bình phong tre tinh tế. Những tấm tre dày 4 mm (Sumushiko) này tỏa ra ánh sáng ấm áp, làm nổi bật những ô cửa kính màu xanh nhạt.
Kengo Kuma (sinh năm 1954 tại Yokohama) hiện nay được coi là một trong những nhà thiết kế có sức ảnh hưởng sâu rộng nhất thế giới nhờ khả năng tái định nghĩa mối quan hệ giữa con người và môi trường sống bên trong. Sau khi tốt nghiệp Đại học Tokyo và hoàn thành chương trình tu nghiệp tại Đại học Columbia, ông trở về Nhật Bản với một cái nhìn đầy phản biện đối với những không gian nội thất lạnh lẽo bằng bê tông và thép. Bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của ông xảy ra vào thập niên 1990, khi ông rời xa thủ đô để làm việc cùng những người thợ thủ công địa phương tại các vùng nông thôn xa xôi. Chính tại đây, ông đã khám phá ra sức mạnh của các vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, đá và giấy washi, từ đó hình thành nên tư duy đưa nội thất trở về với những giá trị nguyên bản, nơi không gian không chỉ để nhìn mà còn để cảm nhận qua mọi giác quan.
① Tiểu sử và quan niệm thiết kế: Triết lý về "nội thất yếu" và sự kết nối vật liệu
Quan niệm sáng tạo của Kengo Kuma trong nội thất xoay quanh khái niệm "kiến trúc yếu", nơi ông kịch liệt phản đối việc tạo ra những không gian cố gắng áp đặt quyền lực lên người sử dụng. Ông tin rằng nội thất thực thụ phải là một thực thể có khả năng "tan biến", tạo ra sự nhẹ nhàng và giải phóng tinh thần thay vì giam cầm con người trong những bức tường đặc thô cứng. Đối với Kuma, mỗi mét vuông không gian nội thất là một tập hợp của các hạt nhỏ hoặc các lớp vật liệu mỏng manh, cho phép ánh sáng và không khí len lỏi qua để tạo ra sự kết nối liên tục giữa tâm hồn và thiên nhiên. Triết lý này đã giúp ông trở thành một trong những nhà thiết kế nội thất tiêu biểu nhất, nơi mỗi chi tiết nhỏ nhất như khớp nối gỗ hay bề mặt giấy dán đều mang đậm tính nhân văn.
Bên cạnh đó, Kengo Kuma còn là một nhà nghiên cứu sâu sắc về tính nhạy cảm của các giác quan khi con người tiếp xúc trực tiếp với bề mặt vật liệu bên trong ngôi nhà. Ông cho rằng nội thất hiện đại thường quá chú trọng vào thị giác mà quên đi xúc giác và khứu giác, những yếu tố tạo nên sự ấm áp và cảm giác thuộc về. Kuma luôn tìm cách chia nhỏ các thành phần trang trí thành các hệ nan (louver) tinh xảo, tạo nên nhịp điệu nhấp nhô giống như những tán lá rừng hay những con sóng biển ngay trong lòng công trình. Sự tận tụy của ông trong việc khôi phục các kỹ nghệ thủ công truyền thống đã giúp nội thất Nhật Bản đương đại giữ vững được bản sắc giữa dòng chảy toàn cầu hóa đầy biến động.
Đây là chiếc bàn Migumi được thiết kế bởi kiến trúc sư nổi tiếng Kengo Kuma cho Aman Interiors, nổi bật với mặt bàn bằng đá cẩm thạch kết hợp cùng hệ khung gỗ đan xen phức tạp lấy cảm hứng từ ánh sáng mặt trời.
② Dấu ấn thiết kế nội thất: Những kiệt tác không gian từ vật liệu hữu cơ
Trong tư duy của Kengo Kuma, nội thất không phải là phần phụ trợ cho kiến trúc mà chính là linh hồn, là nơi con người trực tiếp tương tác và tìm thấy sự bình yên. Ông thường sử dụng những kỹ thuật ghép nối phức tạp, tận dụng tối đa đặc tính của vật liệu tự nhiên để tạo ra những không gian mang tính biểu tượng cao.
2.1. Starbucks Coffee Dazaifu Tenmangu (Fukuoka): Nghệ thuật đan xen gỗ kigumi
Tại dự án này, Kengo Kuma đã tạo ra một trong những không gian quán cà phê ấn tượng nhất thế giới bằng cách sử dụng hệ thống 2.000 thanh gỗ đan chéo nhau một cách ngẫu hứng nhưng đầy tính toán. Nội thất của quán không tập trung vào trang trí bề mặt mà dùng chính cấu trúc trần và tường gỗ để tạo ra một không gian có chiều sâu kỳ ảo, gợi nhắc đến hình ảnh một hang động gỗ hiện đại. Việc sử dụng kỹ thuật kigumi truyền thống không chỉ mang lại vẻ đẹp thị giác mà còn giúp điều tiết ánh sáng và âm thanh, tạo nên một bầu không khí ấm cúng, tách biệt hoàn toàn với sự ồn ào bên ngoài.
2.2. Nhà hàng Pigment (Tokyo): Sự hội tụ của màu sắc và tre tự nhiên
Pigment là một không gian trải nghiệm về họa cụ nghệ thuật, nơi Kengo Kuma đã sử dụng hệ thống các thanh tre uốn lượn mềm mại trên trần nhà để tạo ra một dòng chảy thị giác đầy uyển chuyển. Nội thất của cửa hàng được thiết kế để tôn vinh hơn 4.000 sắc độ màu sắc khác nhau trưng bày trên các kệ gỗ cao sát trần, biến bản thân các sản phẩm trở thành thành phần trang trí chủ đạo. Sự kết hợp giữa các nan tre mộc mạc và bảng màu rực rỡ đã tạo nên một bầu không khí mang đậm tính nghệ thuật, giúp khách hàng cảm nhận được sự kết nối giữa công cụ sáng tạo và nguồn cảm hứng thiên nhiên.
2.3. Intergate Hotel Hiroshima: Sự tôn vinh thủ công địa phương qua chi tiết
Trong dự án khách sạn này, Kengo Kuma đã đưa các yếu tố văn hóa đặc trưng của vùng Hiroshima vào thiết kế nội thất thông qua việc sử dụng các mảng tường gốm và giấy washi thủ công. Ông thiết kế không gian sảnh và khu vực nghỉ ngơi như một phòng trà hiện đại với các món đồ nội thất có tỉ lệ thấp, tạo cảm giác gần gũi với mặt đất và mang lại sự thư thái tuyệt đối. Ánh sáng trong nội thất được lọc qua các hệ nan gỗ mỏng, tạo nên những bóng đổ nhịp nhàng trên mặt sàn và đồ đạc, giúp khách lưu trú tìm lại sự bình yên trong tâm trí.
2.4. WeWork Iceberg (Tokyo): Xóa nhòa ranh giới giữa văn phòng và thiên nhiên
Tại không gian làm việc này, Kuma đã sử dụng các cấu trúc nội thất đa tầng kết hợp với vật liệu gỗ và thảm thực vật nhân tạo để tạo ra một môi trường làm việc phóng khoáng. Nội thất được thiết kế với tính linh hoạt cực cao, sử dụng các vách ngăn bằng nan gỗ để tạo ra sự riêng tư tương đối mà không làm mất đi sự thông thoáng của tổng thể không gian. Việc đưa các vật liệu ấm áp và các mảng xanh vào nội thất văn phòng cho thấy tầm nhìn nhân văn của ông, luôn đặt sự thoải mái và sức khỏe tinh thần của người lao động lên hàng đầu trong mọi quyết định thiết kế.
2.5. Nhà hàng Také (Hồng Kông): Kiệt tác của tre và bóng tối huyền bí
Trong thiết kế nội thất cho nhà hàng Nhật Bản Také, Kengo Kuma đã sử dụng tre như một vật liệu chủ đạo để tạo ra những vách ngăn mang tính dẫn dắt cảm xúc cho thực khách. Không gian bên trong được bao phủ bởi các hệ nan tre sắp xếp theo các mật độ khác nhau, kết hợp với ánh sáng vàng dịu nhẹ để tạo ra một không gian ẩm thực đậm chất thiền định. Việc sử dụng vật liệu đá thô mộc trên mặt bàn và sàn nhà phối hợp với sự mềm mại của tre đã tạo nên một sự cân bằng hoàn hảo về xúc giác, khiến mỗi bữa ăn trở thành một hành trình khám phá văn hóa đầy tinh tế.
③ Phong cách đặc trưng: Sự tỉ mỉ trong việc xử lý bề mặt và ánh sáng
Dấu ấn nội thất của Kengo Kuma còn nằm ở khả năng điều khiển ánh sáng tự nhiên và nhân tạo thông qua các "lớp màng" vật liệu mỏng manh nhưng vô cùng bền bỉ. Ông thường không sử dụng những mảng tường đặc lớn mà thay vào đó là các hệ thống louver hoặc lưới gỗ, giúp ánh sáng đi vào không gian được tán xạ và trở nên êm dịu hơn. Kuma luôn coi mỗi chi tiết nội thất là một phần của hệ sinh thái, nơi nó phải tương tác với nhiệt độ, độ ẩm và cả mùi hương của vật liệu để tạo ra sự thoải mái tối đa. Sự thành công của ông đã chứng minh rằng nội thất hiện đại hoàn toàn có thể mang tâm hồn và hơi thở của lịch sử nếu nhà thiết kế biết cách lắng nghe tiếng nói của vật liệu bản địa.
Trong các dự án căn hộ cao cấp tại Tokyo hay New York, ông luôn ưu tiên việc sử dụng các kỹ thuật hoàn thiện bề mặt thủ công như trát vôi truyền thống hay dệt giấy washi để tạo nên độ nhám và chiều sâu cho không gian. Đối với Kuma, mỗi món đồ nội thất không chỉ phục vụ công năng mà phải là một vật thể mang lại niềm vui về xúc giác cho người sử dụng. Chính sự tỉ mỉ đến từng đường kim mũi chỉ hay từng khớp nối âm dương trong gỗ đã giúp các thiết kế nội thất của ông luôn giữ được vẻ đẹp vượt thời gian, không hề bị lỗi mốt trước sự thay đổi của các trào lưu trang trí ngắn hạn.
④ Di sản và tầm ảnh hưởng: Người định hướng cho lối sống bền vững tương lai
Sau nhiều thập kỷ cống hiến, di sản mà Kengo Kuma để lại không chỉ là hàng trăm không gian nội thất lộng lẫy, mà là một tư duy thiết kế đầy lòng trắc ẩn và sự khiêm nhường trước thiên nhiên. Ông đã truyền cảm hứng cho hàng ngàn nhà thiết kế trẻ về việc quay trở lại với các giá trị bền vững và tôn trọng các kỹ nghệ thủ công đang dần bị mai một tại địa phương. Những bài học về sự "tan biến" của nội thất của ông vẫn sẽ mãi là kim chỉ nam cho nhân loại trong nỗ lực tìm kiếm một lối sống hài hòa hơn với trái đất giữa cuộc khủng hoảng môi trường toàn cầu.
Cuộc đời của Kengo Kuma là một bài thơ về sự nhẫn nại và lòng say mê với cái đẹp giản đơn, nơi mỗi nét vẽ đều mang đậm tình yêu dành cho con người và vạn vật xung quanh. Ông vẫn đang tiếp tục hành trình của mình, từ việc thiết kế những không gian nội thất nhỏ ở vùng quê đến những khách sạn biểu tượng tại các đô thị lớn, nhưng vẫn giữ vững tôn chỉ về tính "nhạy cảm". Với Kengo Kuma, nội thất không bao giờ là điểm kết thúc của một công trình, mà là điểm bắt đầu của một hành trình dài để con người tìm thấy chính mình trong vòng tay của sự chân thật và lòng biết ơn thiên nhiên sâu sắc.
