Font chữ nguồn mở
Phông chữ nguồn mở - Bức thư tình gửi đến cộng đồng thiết kế Các kiểu chữ có thể được sử dụng và sửa đổi một cách tự do sẽ mang lại cho các nhà thiết kế cơ hội trau dồi kỹ năng và chia sẻ những phản hồi có giá trị đến cho toàn ngành.
Các nhà thiết kế hiểu rõ Font Family có thể được bán với giá hàng trăm đô la. Gotham, một kiểu chữ phổ biến được sử dụng bởi chiến dịch tranh cử của Tổng thống Barack Obama và nhiều người khác, có giá gần 1.000 USD để cấp giấy phép cho một bộ hoàn chỉnh gồm 66 kiểu chữ khác nhau. Nhưng The League of Moveable Type lại cung cấp miễn phí tất cả các phông chữ của họ. Hơn nữa, họ còn biến chúng trở thành nguồn mở, để những người khác có thể sửa đổi phông chữ và tạo phiên bản phông chữ của riêng mình.
Raleway, được thiết kế bởi Matt McInerney và phát hành vào năm 2010, đã được mở rộng từ một mẫu chữ duy nhất thành một nhóm có chín biến thể, từ “mỏng” đến đậm đến “đen”, mỗi loại đều có chữ in nghiêng phù hợp đi kém được thiết kế vào năm 2012 bởi Pablo Impallari, Rodrigo Fuenzalida và Igino Marini. Giờ đây, nó là một trong những Font Family phổ biến nhất trên Google Fonts – kho lưu trữ font miễn phí được gã khổng lồ tìm kiếm cất giữ.
Trong thập kỷ qua, các công ty từ các nhà khởi nghiệp như CNTT Datto đến những gã khổng lồ như Intel và IBM đã ủy quyền cho các nhà sản xuất kiểu chữ chuyên nghiệp tạo ra các phông chữ mà các công ty đó lấy nguồn mở. Ngay cả Adobe, đơn vị bán giấy phép cho một số Font Family của mình với giá hàng trăm đô la, cũng đã phát hành một "siêu family" phông chữ nguồn mở.
Thật dễ dàng để hiểu tại sao các nhà thiết kế web lại muốn có phông chữ chất lượng cao nhưng phải miễn phí. Nhưng tại sao một nhà thiết kế kiểu chữ độc lập lại mở nguồn tác phẩm của họ? Cũng giống như trong trường hợp phần mềm nguồn mở, họ có lý do hợp lý của riêng mình.
Đối với các công ty, lý do sử dụng phông chữ nguồn mở mà họ đã ủy quyền thường phản ánh động lực phát hành phần mềm nguồn mở. Ví dụ: nhà sản xuất công cụ lập trình JetBrains đã phát hành một phông chữ mới có tên JetBrains Mono được thiết kế để đọc và viết mã. Công ty đã mở nguồn phông chữ để các lập trình viên có thể dễ dàng cung cấp phản hồi và cải tiến thông qua nền tảng cộng tác và lưu trữ mã GitHub của Microsoft, tương tự như cách mà một công ty có thể phát hành phần mềm nguồn mở với hy vọng những người khác sẽ giúp cải thiện nó. Trưởng nhóm JetBrains Konstantin Bulenkov cho biết: “Đây thật sự là một cuộc hợp tác có lợi”.
Ngay cả khi những nhà thiết kế không trực tiếp đóng góp cải tiến cho phông chữ, các công ty vẫn có thể hưởng lợi từ việc biến tác phẩm của họ thành nguồn mở. Ví dụ: quản lý cấp cao của Adobe Type, Dan Rhatigan, cho biết việc phát hành siêu Font Family Source dưới dạng nguồn mở đã cho phép công ty thử nghiệm các công nghệ kiểu chữ mới như "phông chữ có thể thay đổi", giúp nhà thiết kế dễ dàng điều chỉnh trọng lượng của một font chữ, trước khi đưa những công nghệ đó vào các sản phẩm khác.
Trong các trường hợp khác, phông chữ nguồn mở giúp hỗ trợ các khía cạnh khác trong hoạt động kinh doanh của công ty. Ví dụ: Dave Crossland, người quản lý chương trình Phông chữ của Google, cho biết nhiều phông chữ mà Google tài trợ gần đây nhất được thiết kế cho các ngôn ngữ chưa được hỗ trợ ở các nước đang phát triển. Những nỗ lực này củng cố sáng kiến "Hàng tỷ người dùng tiếp theo" của Google, nhằm mục đích giúp cho nhiều người dân ở các nước đang phát triển có điều kiện sử dụng internet. Hỗ trợ tốt hơn cho nhiều ngôn ngữ hơn có nghĩa là sẽ có nhiều người dùng hơn và cuối cùng là mang lại nhiều tiền hơn cho Google.
Tuy nhiên, việc khuyến khích tạo phông chữ nguồn mở không phải lúc nào cũng được ủng hộ. Đầu năm 2009, một nhà thiết kế đồ họa và lập trình viên tên là Micah Rich tình cờ thấy một bài đăng trên diễn đàn của một sinh viên muốn biết thêm về cách hoạt động của phông chữ. Sinh viên này hỏi liệu có phông chữ nguồn mở chất lượng chuyên nghiệp để học hay không và đa phần các câu trả lời đều là “không thể” trong xuyên suốt 20 trang thảo luận.
Rich hoàn toàn đồng ý với quan điểm thiết kế font chữ tốn nhiều công sức và thời gian. Ngoài việc vẽ hàng trăm, hàng nghìn ký tự riêng lẻ, bạn cần xác định mối quan hệ giữa các ký tự hoặc nhóm ký tự. Phải mất nhiều tháng làm việc toàn thời gian để tạo ra một phông chữ mới. Tuy nhiên, việc loại bỏ hoàn toàn mô hình nguồn mở đã khiến anh khó chịu.
“Tôi sẽ không bao giờ học được điều gì về mã nếu không có nguồn mở” anh cho biết "Thiết kế và lập trình không có gì khác biệt."
Có một số phông chữ nguồn mở chất lượng chuyên nghiệp đã tồn tại trong nhiều năm, bao gồm Adobe Utopia, Bitstream Charter và Gentium của Victor Gaultney. Nhưng song song đó, có nhiều phông chữ tải xuống miễn phí chất lượng kém hơn nhiều, một vài trong số đó không được phát hành theo giấy phép nguồn mở thực sự cho phép bạn nghiên cứu hoạt động bên trong của phông chữ, hoặc ứng dụng các thay đổi của riêng bạn lên phông chữ gốc. Vì vậy, Rich và đối tác kinh doanh thiết kế Caroline Hadilaksono đã nảy ra ý tưởng về một “xưởng sản xuất kiểu nguồn mở” sẽ quản lý các phông chữ nguồn mở chất lượng cao và khuyến khích các nhà thiết kế kiểu chữ chia sẻ thành quả lao động của họ. Anh đã cho ra mắt trang web League of Moveable Type vào đầu năm 2009 với sản phẩm đầu tiên, Junction, một kiểu chữ sans-serif mà Hadilaksono thiết kế ở trường đại học. Chẳng bao lâu sau, các nhà thiết kế khác đã gửi phông chữ lên trang web League of Moveable Type, bao gồm cả Raleway của McInerney.
Trước đây, các nhà thiết kế web có xu hướng thiết kế các trang web với khoảng chục phông chữ thân thiện với màn hình được cài đặt trên hầu hết các máy tính, chẳng hạn như Verdana và Georgia. Việc nhúng phông chữ đồng nghĩa với việc các nhà thiết kế web có thể chọn bất kỳ phông chữ nào mà họ được phép sử dụng. Nhưng cái họ cần là phông chữ chất lượng cao có giấy phép cho phép họ sử dụng phông chữ trên web. Jeremiah Shoaf, nhà thiết kế đồ họa điều hành trang web kiểu chữ Typewolf, cho biết điều đó đã giúp thúc đẩy nhu cầu về phông chữ nguồn mở.
Ngày nay, League of Moveable Type có ổn định 17 họ phông chữ. Các đơn vị sản xuất kiểu chữ nguồn mở khác lần lượt ra đời, bao gồm Collletttivo và Velvetyne. Nhưng bộ sưu tập phông chữ nguồn mở quan trọng nhất đối với giới thiết kế có lẽ là Google Fonts, được ra mắt dưới tên Google Font Directory vào năm 2010. Nó đã phát triển thành một bộ sưu tập gồm 987 họ phông chữ mà các nhà thiết kế có thể sử dụng miễn phí trên bất kỳ trang web nào.
Google Fonts bao gồm các Font Family như Roboto mà Google đã phát triển để sử dụng trong hệ điều hành Android cũng như các phông chữ nguồn mở từ khắp nơi trên web, bao gồm một số phông chữ từ League of Moveable Type. Trong nhiều trường hợp, Google đã trả tiền cho các nhà thiết kế kiểu chữ để hoàn thành hoặc mở rộng các dự án hiện có, hoặc ủy quyền cho các xưởng sản xuất kiểu chữ chuyên nghiệp nổi tiếng như Production Type và Colophon Foundry để tạo ra các phông chữ mới.
Nhưng vẫn có những nhà thiết kế độc lập tạo ra những phông chữ mới mà không mong thu được lợi nhuận. Ví dụ: Froyo Tam đã mở nguồn Font Family mang tên Ferrite Core DX vào đầu năm nay như một cách để cống hiến cho cộng đồng thiết kế đồ họa và font chữ.
