Vẽ để tư duy: Vì sao kiến trúc sư vẫn vẽ trong kỷ nguyên số
20 thg 1, 2026
Giữa thời đại mô hình số, AI và hình ảnh siêu thực, vẽ tay và vẽ kiến trúc vẫn hiện diện bền bỉ trong thực hành thiết kế. Không chỉ để mô tả hình khối, vẽ là một phương thức tư duy – nơi kiến trúc sư quan sát, đặt câu hỏi, phân tích và tưởng tượng thế giới trước khi nó trở thành công trình.
Vẽ không chỉ để thể hiện, mà để hiểu
Trong kiến trúc, vẽ thường bị hiểu đơn giản như một công cụ minh họa: ghi lại những gì đã có hoặc hình dung một công trình chưa tồn tại. Nhưng thực tế, vẽ là một ngôn ngữ tư duy. Thông qua nét bút, kiến trúc sư không chỉ mô tả hình dạng, mà còn truy tìm mối quan hệ giữa không gian, tỷ lệ, vật chất, khí hậu, con người và câu chuyện ẩn sau mỗi bối cảnh.
Những bản vẽ phân tích – từ khảo sát công trình lịch sử đến sơ đồ mặt trời, gió, thảm thực vật, chuyển động hay thậm chí mùi hương – đều mang chung một mục đích: vẽ để hiểu. Chúng là bề mặt làm việc, nơi thông tin được chưng cất thành nhận thức, đồng thời mở ra những câu hỏi mới cho thiết kế.
Khi bản vẽ trở thành công cụ đối thoại
Một ví dụ tiêu biểu cho tư duy này là các tác phẩm của Eugene Tan, người được vinh danh Architectural Illustrator of the Year tại Vision Awards 2025. Với Eugene Tan, bản vẽ không phải là chỉ dẫn tĩnh, mà là một hành động đối thoại – giữa kiến trúc sư và địa điểm, giữa dữ liệu và tưởng tượng.
Trong tác phẩm Bản đồ khảo cổ học về các cảnh quan chưa hoàn thiện tại Pedra Branca, anh sử dụng hệ thống hình chiếu, mặt cắt và lớp thông tin chồng xếp để đặt lại câu hỏi về lãnh thổ, sinh thái và quyền sở hữu. Bản vẽ vừa là khảo sát, vừa là phê bình, vừa là đề xuất: biến một vùng đất tranh chấp thành không gian công cộng để con người suy ngẫm về môi trường tự nhiên.
Ở đây, vẽ không đi đến kết luận. Nó kích hoạt tư duy.
Vẽ suy đoán và câu hỏi “Điều gì sẽ xảy ra nếu?”
Nếu vẽ phân tích nhìn vào hiện tại và quá khứ, thì vẽ suy đoán hướng thẳng về tương lai. Nó đặt ra những giả thuyết, xây dựng các thế giới có thể chưa – hoặc không bao giờ – trở thành hiện thực vật chất.
Dự án Nomadelle 2080 của Jimena Ruiz Sing là một ví dụ. Trong viễn cảnh Costa Rica năm 2080, khi lũ lụt buộc cộng đồng phải di cư, bản vẽ kiến trúc trở thành công cụ kể chuyện cho một hệ thống giao thông di động, tự hành, thích nghi với nhiều địa hình và hoạt động kinh tế khác nhau. Ở đây, vẽ không nhằm mô phỏng chính xác tương lai, mà để thử nghiệm các khả năng xã hội – không gian – kỹ thuật.
Khi thành phố được vẽ như một giả thuyết
Ở quy mô đô thị, TERRAS MEDITERRANEAS của Studio Andrea Dragoni hình dung Rome như một thành phố nổi, được tái sinh từ những con tàu sắp bị loại bỏ. Lấy cảm hứng từ tiểu thuyết Chiếc bè đá của José Saramago, dự án kiểm chứng một giả định táo bạo: nếu thành phố có thể trôi, thì cách ta sống, di chuyển và định nghĩa lãnh thổ sẽ thay đổi ra sao?
Cũng như Nomadelle 2080, dự án này tồn tại chủ yếu qua bản vẽ. Và chính trong hành động vẽ, các giả thuyết được kiểm tra, thách thức và mở rộng.
Giữa phân tích và tưởng tượng, vẽ là một hình thức nghiên cứu
Điều quan trọng không nằm ở việc phân loại bản vẽ là phân tích hay suy đoán. Trên thực tế, ranh giới ấy luôn mờ. Một bản vẽ phân tích có thể dẫn đến suy đoán, khi dữ liệu được chuyển hóa thành câu hỏi. Một bản vẽ suy đoán có thể bắt nguồn từ nghiên cứu địa lý, xã hội hay sinh thái rất cụ thể.
Ở điểm giao thoa đó, vẽ kiến trúc trở thành một hình thức nghiên cứu độc lập. Nó vừa quan sát thế giới, vừa tái tạo nó bằng trí tưởng tượng; vừa ghi nhận sự thật, vừa cho phép hư cấu tồn tại như một công cụ tư duy.
Vẽ – không phải để trình bày kiến trúc, mà để nghĩ như một kiến trúc sư
Trong kỷ nguyên số, khi hình ảnh có thể được tạo ra chỉ trong vài giây, việc các kiến trúc sư vẫn vẽ – bằng tay hay bằng máy – không phải là thói quen lỗi thời. Đó là lựa chọn có ý thức.
Vẽ giúp kiến trúc sư chậm lại, quan sát kỹ hơn, đặt câu hỏi sâu hơn và suy nghĩ theo cách mà không phần mềm nào thay thế được. Nó nhắc chúng ta rằng kiến trúc không chỉ được dựng lên bằng vật liệu, mà còn được hình thành từ tư duy.