Tại sao những thiết kế không hoàn hảo lại thu hút người Châu Âu đến vậy?
Wabi-sabi, triết lý Nhật về vẻ đẹp của sự không hoàn hảo và biến đổi, không chỉ là tinh thần mà còn là thẩm mỹ trong đời sống thường nhật. Bài viết khám phá cách triết lý này hiện diện trong thiết kế qua 8 tác phẩm từ các nhà thiết kế nổi tiếng như Andrea Branzi, Shiro Kuramata hay Campana.
Định nghĩa wabi-sabi không hề đơn giản, thậm chí với người Nhật, như Leonard Koren chia sẻ trong cuốn Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers (1994). Thuật ngữ này ghép từ hai chữ: wabi – cô đơn giữa thiên nhiên, và sabi – dấu vết của thời gian, vẻ đẹp của sự chuyển hóa. Bắt nguồn từ Phật giáo Thiền, wabi-sabi hình thành qua nghi lễ trà đạo ở Nhật, rồi dần mở rộng thành thái độ thủ công và tiêu chí thẩm mỹ, tôn vinh sự chưa hoàn thiện và biến đổi.
Không thể gói gọn wabi-sabi bằng từ “mộc mạc”, vì điều đó quá giản lược. Có thể coi wabi-sabi như một trật tự hệ thống mang tính siêu hình, không phụ thuộc vào chức năng của vật thể mà hướng tới việc tôn vinh vẻ đẹp của sự bất toàn, của thời gian và của quá trình chuyển hóa.
Vào đầu thế kỷ XVII, wabi-sabi được cụ thể hóa qua trà đạo. Các bát trà thời kỳ đầu là phản ứng của Nhật với đồ gốm Trung Quốc men màu, cầu kỳ và hoàn hảo về kỹ thuật. Ngược lại, wabi-sabi trân trọng bề mặt thô ráp, tông màu trung tính, dấu vết thời gian, thậm chí cả khuyết điểm, tìm thấy sự hòa hợp và thiền định trong mối quan hệ với thiên nhiên.
Tại phương Tây, wabi-sabi hấp dẫn nhiều người bởi cách nhấn mạnh sự khiêm tốn và vẻ đẹp của cái không hoàn hảo, vẻ đẹp của vật thể bình thường, và sâu xa hơn, khả năng truyền tải cảm giác về dòng chảy cuộc sống. Sự chuyển dịch này từ phương Đông sang phương Tây tạo ra những nhạy cảm mới và các mối liên hệ bất ngờ, mở rộng ý nghĩa của wabi-sabi.
Bộ sưu tập 8 đồ vật được lựa chọn trong bài viết minh họa cách triết lý này hiện diện trong thiết kế hiện đại: từ Andrea Branzi, Alchimia, Paola Navone đến các anh em Campana, Shiro Kuramata và Maarten Baas. Mỗi sản phẩm đều thể hiện cách wabi-sabi biến vật dụng hàng ngày thành một trải nghiệm thẩm mỹ giàu chiều sâu.
