Bức chân dung của Gustav Klimt này vừa trở thành tác phẩm nghệ thuật đắt giá thứ hai từng được bán – nó có một câu chuyện hậu trường đáng kinh ngạc
Bức tranh Portrait of Elisabeth Lederer của Gustav Klimt vừa được bán tại Sotheby’s New York với giá 236,4 triệu USD, trở thành tác phẩm hiện đại đắt nhất từng được bán và đứng thứ hai trong lịch sử nghệ thuật, chỉ sau Salvator Mundi của Leonardo da Vinci. Mức giá này vượt xa dự đoán 150 triệu USD trước đấu giá, đồng thời lập kỷ lục mới cho nghệ sĩ Áo, vượt qua mức 108 triệu USD mà bức Lady with a Fan đạt được năm 2023.
Được Klimt vẽ từ năm 1914–1916, bức chân dung khắc họa Elisabeth Lederer, con gái của hai nhà bảo trợ chính của ông, August và Serena Lederer. Elisabeth khoác chiếc áo choàng trắng kiểu Trung Hoa hoàng gia, đứng trước tấm thảm xanh trang trí họa tiết Đông Á, tạo vẻ uy nghiêm, gần như thần thoại, gợi nhớ đến Sự ra đời của Venus của Botticelli. Các nhà nghiên cứu nhận định bức tranh thể hiện sự chuyển tiếp từ “Thời kỳ Vàng” của Klimt sang phong cách tâm lý sâu sắc, màu sắc giàu cảm xúc, gần với Chủ nghĩa Biểu hiện (Expressionism).
Giá trị của bức tranh không chỉ nằm ở tài năng nghệ thuật mà còn ở câu chuyện sống sót phi thường. Gia đình Lederer, một trong những gia đình Do Thái giàu nhất Vienna, đã bị Đức Quốc xã cướp bộ sưu tập nghệ thuật sau khi Áo bị sáp nhập năm 1938. Đáng kinh ngạc, bức tranh này vẫn còn nguyên, trong khi nhiều tác phẩm khác của Klimt bị phá hủy trong một đám cháy năm 1945 do quân Đức rút lui đốt để ngăn rơi vào tay Đồng minh.
Câu chuyện còn kì diệu hơn: bức tranh góp phần cứu mạng Elisabeth. Khi bị đe dọa đưa đi trại tập trung, cô bịa ra rằng Klimt — người không phải Do Thái nhưng nổi tiếng có nhiều mối tình — là cha ruột của mình. Mẹ cô xác nhận điều này bằng giấy cam kết. Một quan chức cao cấp của Đức Quốc xã, vốn là anh rể cũ của Elisabeth, giúp củng cố lời khai này, nhờ đó cô được cấp tình trạng pháp lý mới, sống an toàn ở Vienna cho đến khi qua đời vì bệnh năm 1944.
Nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy Klimt đã ẩn các hình dạng tinh tế trong áo choàng, lấy cảm hứng từ các hình dạng sinh học mà ông học được qua bài giảng về tế bào và giải phẫu. Những biểu tượng thần thoại hòa cùng khái niệm về dòng dõi và sinh học, tạo nên một tầng ý nghĩa sâu sắc: chính huyết thống vừa là nguyên nhân đe dọa, vừa là chìa khóa cứu sống Elisabeth.
Năm 1948, bức tranh được trả lại cho em trai Elisabeth, Erich Lederer. Năm 1985, nó gia nhập bộ sưu tập của Leonard A. Lauder, người thừa kế thương hiệu mỹ phẩm Estée Lauder, và được trưng bày tại căn nhà ở Fifth Avenue suốt 40 năm cho đến khi ông qua đời năm 2025. Việc bán bức tranh là tâm điểm của phiên đấu giá Bộ sưu tập Lauder tại Sotheby’s Breuer Building tuần này, mang về tổng cộng 575,5 triệu USD.
