Tbilisi không chỉ là thủ đô của Gruzia mà còn là thành phố của những lớp kiến trúc chồng chéo: từ pháo đài trung cổ, Art Déco, kiến trúc hiện đại thời Liên Xô đến công trình đương đại. Một hướng dẫn mới “Guide to Tbilisi Districts” khám phá cả khu phố cổ Kala với những di sản lịch sử ít được chú ý.
Tbilisi, thủ đô của Gruzia, là thành phố có thể “đọc” qua các lớp chồng chéo: pháo đài trung cổ, tòa nhà thế kỷ 19, Art Déco, kiến trúc hiện đại thời Liên Xô và các công trình của các kiến trúc sư nổi tiếng thế kỷ XXI cùng tồn tại mà ít bị hòa giải.
Tại đây từng xuất hiện biểu tượng của Brutalism – Trụ sở Bank of Georgia, với các tầng bê tông cốt thép ngang dọc đan xen, tạo hình khối đua ra ngoạn mục. Các dự án của kiến trúc sư Ý cũng góp phần nổi bật, như Lighthouse of Tbilisi của Massimiliano Fuksas hay Cầu Hòa bình nổi tiếng của Michele De Lucchi. Sắp tới, Zaha Hadid Architects sẽ ra mắt tòa nhà đầu tiên tại thủ đô, Cityzen Tower, dự kiến hoàn thành năm 2028.
Tuy nhiên, Tbilisi còn một mặt khác, cổ xưa hơn – khu phố lịch sử Kala, lâu đời nhất của thủ đô: ngõ hẹp, ban công gỗ chạm khắc, sân trong bí mật, cấu trúc đô thị còn vang vọng thời Trung cổ. Đây là di sản thường ít được chú ý, nhưng là trọng tâm của cuốn sách đầu tiên Guide to Tbilisi Districts — Kala, do tổ chức phi lợi nhuận Ubani phát hành. Tổ chức này nhiều năm nghiên cứu cảnh quan kiến trúc và đô thị của thủ đô, với mục tiêu làm cho di sản này dễ tiếp cận và dễ hiểu cho công chúng.
Kala không chỉ là một địa điểm vật lý mà còn là một lưu trữ sống: tường thành chứng kiến các triều đại Ba Tư và Nga, các công trình thay đổi theo thời gian và dấu vết của những lớp kiến trúc đầu tiên. Đa văn hóa ăn sâu trong lịch sử Tbilisi, nằm giữa Biển Đen và Caspi, gần Con đường Tơ lụa, điều này ảnh hưởng mạnh mẽ đến lịch sử thành phố qua các thập kỷ.
Cuốn sách Guide to Tbilisi Districts — Kala mang đến cái nhìn mới mẻ, kết hợp nghiên cứu khoa học và nhạy cảm nghệ thuật, giúp định hướng trong những phức tạp của khu phố và hiểu rõ lịch sử vật chất của nó. Đây là chương mở đầu cho một loạt xuất bản tiếp theo, mỗi cuốn khám phá một quận riêng, nhằm vẽ nên bản sắc kiến trúc toàn diện của Tbilisi: nếu tập đầu tập trung vào nguồn gốc trung cổ, các ấn phẩm tiếp theo sẽ kể câu chuyện hiện đại hơn, từ chủ nghĩa hiện đại Liên Xô đến kiến trúc đương đại.
