Tại Ecobank PanAfrican Centre ở Lagos, triển lãm “Afrobeat Rebellion” đang giới thiệu cuộc đời và di sản của huyền thoại Afrobeat – Fela Anikulapo-Kuti, người được xem là “cha đẻ” của thể loại này. Không gian triển lãm được thiết kế như một hành trình đa giác quan, nơi âm nhạc, hình ảnh, thời trang và tư liệu lịch sử tái hiện tinh thần nổi loạn, tư tưởng chính trị và sức ảnh hưởng sâu rộng của Fela đối với châu Phi và thế giới. Triển lãm mở cửa đến 28/12/2025.
Triển lãm Afrobeat Rebellion, hiện đang diễn ra tại Trung tâm Ecobank PanAfrican ở Lagos, khám phá cuộc đời của “cha đẻ Afrobeat” – Fela Anikulapo-Kuti.
Được xem là một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn nhất châu Phi và là “ông tổ” của thể loại Afrobeat, Fela Anikulapo-Kuti là một biểu tượng cách mạng người đã định hình cả một thế hệ. Âm nhạc của ông là công cụ đấu tranh chống áp bức, đồng thời tạo nên những âm thanh vượt thời gian. Khai thác cuộc đời nổi loạn của ông, triển lãm Afrobeat Rebellion mang đến một góc nhìn cô đọng về cuộc đời Fela, đưa khán giả bước vào một trải nghiệm nhập vai để khám phá hành trình và di sản của ông.
Triển lãm được chia thành nhiều phần, đan xen giữa các giai đoạn cuộc đời của Fela, mở ra những khoảnh khắc trải dài qua thời gian và không gian – giúp người xem hiểu rõ hơn về thế giới mà ông từng sống và những con người ông truyền cảm hứng. Ngay tại lối vào, một trong những điều đầu tiên bạn thấy là bức minh họa kỹ thuật số của Diana Ejaita, tái diễn giải tinh thần và tác phẩm của Fela. Hình ảnh bao gồm những dòng chữ như “Africa Must Unite” và mô tả chân dung của nghệ sĩ cùng mẹ ông – Funmilayo Anikulapo-Kuti, một nhà hoạt động vì quyền phụ nữ và nhà giáo dục chính trị.
Các infographic được trình bày bằng cả tiếng Pidgin Nigeria và tiếng Anh, đưa khán giả đến với thứ ngôn ngữ từng là cốt lõi trong cuộc đời và nghệ thuật của Fela. “Điều quan trọng với tôi là chúng ta phải công nhận Fela không chỉ là một nhạc sĩ hay biểu tượng, mà còn là người luôn nói về con người chúng ta – và cách chúng ta có lẽ cần nhìn nhận lại bản thân,” chia sẻ Papa Omotayo, giám đốc sáng tạo và là người sáng lập A White Space Creative Arts Foundation – đơn vị sản xuất triển lãm.
Triển lãm kéo dài đến ngày 28 tháng 12 năm 2025, cũng trưng bày một bức tường áp phích từ tận năm 1978, làm nổi bật sự thay đổi to lớn mà Nigeria đã trải qua – cùng những điều theo thời gian vẫn không thay đổi. Trong nghệ thuật đương đại thường có những thảo luận về “lưu trữ sống” và cách ta có thể tái diễn giải triển lãm như một kho tư liệu – và Afrobeat Rebellion chính là một dạng lưu trữ sống, giúp quá khứ của Fela được hồi sinh. Triển lãm tạo nên một trải nghiệm tham gia – năng động – liên tục phát triển, kết nối người xem với quá khứ. Omotayo tin rằng “những kho lưu trữ tốt nhất là những kho có thể sống – nơi mọi người có thể tương tác.”
Theo Seun Alli, giám tuyển của triển lãm, nhóm thực hiện đã cố gắng tái hiện phần nào phép màu tìm thấy trong các tư liệu lưu trữ:
“Khi xem lại những tư liệu lưu trữ và cách chúng có thể tạo nên một nền tảng sắp đặt chặt chẽ – tôi không muốn dùng từ ‘tường thuật’, mà là câu chuyện chúng tôi muốn kể – điều đó cực kỳ quan trọng.”
Triển lãm từng được tổ chức tại Musée de la musique de la Philharmonie de Paris, và hiện được tái hiện với quy mô lớn hơn, trải rộng qua nhiều loại hình: nhiếp ảnh, phim, văn học, âm nhạc và thời trang – tái tạo cuộc đời Fela và những thứ ông yêu thích. Trong các trưng bày còn có trang phục và cả đồ lót của ông – ban đầu Alli nghĩ rằng những thứ này có thể quá mang tính riêng tư để chia sẻ, nhưng cuối cùng cô cảm thấy nếu bỏ qua thì sẽ phụ lòng khán giả. Chúng thể hiện sức ảnh hưởng của âm nhạc Fela, và cách ông đã định hình nghệ thuật khắp châu Phi và cộng đồng người châu Phi ở hải ngoại – truyền cảm hứng để nghệ sĩ tự thể hiện và dám nói sự thật với quyền lực.
“Với chúng tôi – khi xây dựng triển lãm này – chúng tôi cảm thấy nó không thể đi theo một đường thẳng. Nó phải đa chiều. Nó phải nói với nhiều giác quan; bạn không chỉ nhìn, mà còn nghe, cảm nhận. Dù là qua ảnh, bài hát, hay một cuộc phỏng vấn,” Alli chia sẻ.
Khi bối cảnh nghệ thuật ở Nigeria tiếp tục phát triển, những triển lãm vượt khỏi tính thương mại càng trở nên quan trọng – nhờ tính tiếp cận và khả năng tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ nghệ thuật. “Tôi nghĩ đã có một khoảng trống về triển lãm mang tính thể chế. Rất nhiều triển lãm đến từ các gallery tư nhân. Không phải các gallery đó không tạo ra những cơ hội giàu tính hồi tưởng hay mang tính thể chế – nhưng do thiếu các thiết chế như Bảo tàng Quốc gia hay các không gian chính thức khác – nên gần như không có cơ hội cho những triển lãm quy mô như thế này,” Omotayo nói.
“Nhưng tôi nghĩ hiện nay – khi các tổ chức như MOWAA, Gas Foundation phát triển – những dự án như thế này có thể là điểm bùng phát – nơi mọi người bắt đầu hiểu rằng triển lãm không chỉ là một sự kiện hay thứ gì đó mang tính thương mại – mà còn là nơi kể nên những câu chuyện lớn hơn.”
Afrobeat Rebellion hiện đang diễn ra tại Trung tâm Ecobank PanAfrican ở Lagos cho tới ngày 28 tháng 12.
